Av Reidun Kjøllesdal
Frå Mellomalderen av var
det i Davik kommune 3 kyrkjesokn, Davik, Rugsund og Ålfoten. Kjølsdalen og
bygdene på nordsida av fjorden, frå Lefdal til Reksnes, høyrde til Davik sokn.
Den kyrkja som står på
Davik i dag, vart vigsla i 1886. Under planlegginga av denne kyrkja, kom det
fram ynskje om at den måtte byggjast på Haus, på nordsida av fjorden.
Grunngjevinga for dette var at nordsida hadde det største folketalet, og Haus
var sentrum. Dei kyrkjelege autoritetane gjekk ikkje med på dette, Davik var ei
stor og fin bygd med ein fin prestegard. Folket på nordsida gav likevel ikkje
opp vona om si eiga kyrkje. Det vitnar dette diktet om som stod prenta i
Kyrkjebladet for Davik i september 1930.
|
1. |
3. |
|
2. |
4. |
Peder O. Myklebostad
1858-1940.
Trykt i Kyrkjebladet for sept. 1930.
Det var tungvint for
folket på nordsida å kome seg til Davikkyrkja. Dei måtte ha båtskyss, det
vanlegaste var robåtar. Veret var ikkje alltid godt. Når barn skulle berast til
dåpen og budepar vigjast, kunne veret hindre at ein kom seg over fjorden. Dette
førde til at folket på nordsida ofte nytta grannekyrkjene ved slike høgtider,
fyrst og fremst Stårheimskyrkja.. Ved gravferder måtte ein likevel i båt for å
kome seg til kyrkjegarden i Davik. Folket på nordsida fekk nytte naust i Davik,
slik at dei kunne kle seg om før dei gjekk inn i kyrkja. Dei var nok våte etter
båtturen. Sjølv om kyrkjevegen kunne vere farleg, kjenner ein ikkje til at det
har skjedd alvorlege ulukker; men det hende nok at turen over igjen måtte
utsetjast, kanskje måtte dei ein sjelfen gang overnatte når veret var blitt for
dårleg.
Det kunne vere så mange
som 18 båtar berre frå Kjølsdalen som la i veg over fjorden ein kyrkjesundag.
Klokka halv ti måtte dei legge frå land for å kome fram i tide. Det kan nemnast
at i samband med 1000-årsjubileet for den norske kyrkja i 1995, kom ideen om å
arrangere ei kyrkjeferd, på gamalt vis, til Davik kyrkja. Den vakre 2.pinsdagen
dette året la så 14 store og små robåtar ut på kyrkjeferd over fjorden. Dei som
ikkje hadde båt, kom seg over fjorden på meir tidsmessig fartøy. På Davik vart
alle helsa velkomne i den vakre kyrkja. Davikpresten Ivar Austrheim forretta
gudstenesta, og prost Rolf Schanke Eikum frå Eid preika.
Etter gudstenesta var det samling i "Davang". Kyrkjefolket hadde med
seg ferdaskrin med mykje god mat. Det var underhaldning av song- og
musikkalekrefter både frå nordsida og frå Davik. Prologar og historiske
attersyn vart framførde. Tidlegare vennskap og kjennskap vart fornya, og nye
bånd vart knytte. Det vart ein dag ein med glede kan sjå attende på.
Embla på veg til
jubileumsfeiring på Davik. Prost Rolf Schanke Eikum og kona Åshild sit ved
fremste åreparet.
Gravstad
i 1928
I ein søknad dagsett 9.
juli 1917, ber folket på nordsida om løyve til å skipe ein gravstad i
Kjøldalen. Søknaden vart imøtekomen, og gravstaden stod ferdig til bruk i 1928.
Det var ikkje alltid prest tilstades i gravferdene på den tida. Det kunne gå
lenge mellom kvar gong presten var i bygda. Når han fyrst hadde eit ærend,
utførte han samstundes jordpåkasting av dei sist gravlagde.
Gravplassen med
klokkehus/støpul før kyrkja vart bygd. Biletet er frå 1929.
Innsamling
av midlar
Den 24.oktober 1928
samlast interesserte i Kjølsdalen for å drøfte bygging av kyrkje. På dette
møtet vart det valt ein komite som skulle førebu innsamling av midlar og
utarbeide statuttar for arbeidet. Etter den tid var eit vel organisert
innsamlingsarbeid i gang heilt til reising av kyrkjebygget tok til.
Desse vart valde inn i
komiteen:
Knut Horn, Berge Humborstad, Elisa Horn, Karoline Berstad, Helene Eikås, Inga
Kjøllesdal, Amalie (Molla) Kjøllesdal, Lina Pedersen.
Den 28. oktober valde
komiteen "En Bestyrelse", som var slik samansett:
Knut Horn, Berge Humborstad, Mathias B. Eikås og Kristen Leite. Sivert Bugjerde
avløyste etter nokre år Kristen P. Leite.
Den første basaren til
inntekt for ny kyrkje, vart halden i Kjølsdalen skule alt 4.juledag 1929. Sidan
var det årleg ein og to basarar i Kjølsdalen. Etter kvart kom og dei
omkringliggjande bygdene, Lefdal, Haus og Reksnes, med eigne innsamlingar. Dei
store innkomene på kvar tilstelling vart det nok ikkje, trange økonomiske kår
som det var i mellomkrigsåra. 200 – 300 kroner vart beste resultatet i
byrjinga, men summane auka på etter kvart.
I 1930 kom så ideen om å
skipe til kyrkjestemne på Kjølsdalssetra. Første stemnet vart halde den same
sommaren , og tiltaket vekte så stor interesse, og gav så stor innkome, at
slike stemne vart mest årvisse seinare. Eit stort arbeid vart nedlagt kvart år for
desse stemna. Det meste arbeidet fall på tilskiparane, men kvinnene som sytte
for servering av mat på stemna, tok på seg eit like stort ansvar. Rømegraut,
rømekolle, kaffi og brød var fast kost kvart år.
Stemna tok til med friluftsgudsteneste. Oftast var det sokneprest Slåttelid som
forretta. Var han forhindra, kom granneprestane Løvoll eller Nybø i hans stad.
Ofte var det og foredrag av tilreisande. Stortingsmann Jacob Lothe tala om
"Opplysningsarbeidet og den verdi som kristendomen har for det norske
folk." Kr. Sunde frå Måløy om: "Eldre dagars kyrkjeskikkar og
kyrkjesøknad." Prost Nybø om "Kyrkja sitt opphav", og "Om
kyrkja og prestane frå eldre dagar i Davik prestegjeld".
Kjølsdalen og Davik hornmusikk og songkora med sine dirigentar, gjorde ein stor
og verdfull innsats som sikkert og var medverkande til den store oppslutnaden
om stemna. På det meste samlast rundt 1000 menneske til kyrkjestemne på
Kjølsdalssetra. Men mykje pengar trongst, så endå den tradisjonelle innsamlinga
gjekk som før, tok ein og listeinnsamling i bruk. Ein del pengegåver som kom
inn etter kvart, vart til god hjelp.
Den 10.august 1935 heldt
prost Nybø og ordførar L.P.Lefdal møte med soknestyret og kyrkjekomiteen. Der
vart det vedteke å få det formelle ved bygginga i orden snarast. På dette møtet
vart også teikningane til den tidlegare oppførte Hildrestrand kyrkje lagt fram.
Den 7.februar 1936 vart det vedteke å nytte desse teikningane, med mindre
endringar, til Kjølsdalen kyrkje. I 1938 vart det kjøpt tilleggsareal til
kyrkje ved gravstaden, og mot slutten same året tok grunnarbeidet til.
Utsnitt av den vakre
kyrkjemuren.
Steinen til den vakre
grunnmuren vart henta frå Lundastranda. Ole J. Sundal leia murarbeidet. Både
grunnarbeidet og muringa vart utført som gratisarbeid.
Bygget, måla og ferdig til bruk, vart så lyst ut for tilbod. Mellom dei 6
tilbodsgjevarane fekk firmaet Tennøe og Skaar frå Brattvåg tilslaget. Dei tok
til med bygginga i juni 1939. Den 13.september same året stod kyrkja ferdig og
vart overteken av Davik sokn. Byggeansvarlege fekk ros for godt arbeid og bruk
av gode materialar. Berre måling og innvendig inventar mangla, men dette
arbeidet vart sluttført våren og sommaren 1940.
Bygningsfolk, frå
venstre:Petter Hamre, Ola Eiksund, Jon Hamre (sjef) og Alf Hamre
Målarmeister Jørgen Stene
frå Haram stod for målararbeidet. Veggane i kyrkja er måla i ein lys gulfarge.
Benkar, dører, preikestol og døypefont er grønmåla. På preikestolen og
døypefonten er det og brukt ein del sølvfarge. Piperekkjene på galleriet er
gullfarga.
Altertavla som og er måla
av Jørgen Stene har form som eit landskap. Framfor altartavla står eit
krusifiks. Dette stod før i støpulen, og kom truleg frå den gamle kyrkja i
Davik. Hovudinntrykket er ei enkel og stilfull kyrkje. Den gir plass til om lag
370 menneskje.
Dei samla kostnadene til
reising av kyrkja i Kjølsdalen utgjorde kr.34.000,- Alt i alt var det samla inn
om lag kr. 20.000,-
"Dette
er dagen som Herren har gjort"
var ordet soknepresten i
Davik, Rasmus Slåttelid, helsa dei vel 500 frammøtte med ved vigslinga av
Kjølsdalen kyrkje 13.september 1940. Slik kjende vel dei fleste det. Dei hadde
nådd målet som dei hadde sett fram mot gjennom generasjonar med lang og til
dels hard kyrkjeveg, gjennom offer og innsats det siste tiåret, og som dei
åleine ikkje hadde makta å nå.
Biskopen i Bjørgvin,
Andreas Fleischer, vigsla kyrkja. Til stades var dei fleste prestane i
Nordfjord, dessutan sokneprestane Nybø frå Vanylven og Skram frå
Hjørundfjorden.
Veret på vigslingsdagen
var pent, og folk samlast i god tid. Kyrkjeklokka ringde, og presis kl.11.00
kom biskopen, prosten og prestane i prosesjon. Dei bar med seg altarsølvet som
dei sette på altaret. Prost Slåttelid innleia, og minte om 4.juledag 1928 då
den første basaren til inntekt for kyrkja vart halden. Kyrkja stod no ferdig.
Han sende takk til Gud for hans velsigning over byggverket. Han bad om at
Herrens velsigning alltid måtte bli verande over kyrkja og folket frå slekt til
slekt. Så vart salmen "Kirken den er et gammelt hus" sungen. Mellom
kvart vers vart det ei kort opplesing frå Bibelen av dei prestane som deltok.
Bryggja songkor under leiing av lærar Hausle var og med under høgtida.
Biskopen gjekk så på
stolen. Han gav uttrykk for si glede over å få vere med på denne vigslinga. I
talen kom han inn på dei vanskelege tidene vi no var inne i. Likevel merkar vi
Guds kjærlege styring gjennom alt. Gud vil sikkert bevare si kyrkje mot dei
vonde maktene som forfølgjer oss. Til slutt ønskte han folket til lukke med det
nye Gudshuset.
Då vigslinga var slutt,
kom formannen i byggjenemnda, L.P.Lefdal, fram i koret og gjorde greie for dei
viktigaste hendingane og vedtaka som var gjorde., og trekte fram søknaden som
var send til styresmaktene om løyve til byggjing av kyrkja. Han retta si takk
til alle som hadde støtta arbeidet. Han overleverte så kyrkjenøklane, som var
festa til ei fin sløyfe med dei reine norske fargane, til prost Slåttelid,
formann i Davik sokneråd. Han heldt ei vakker tale og ønskte at kyrkja måtte
bli det den var tenkt til, til velsigning for folket og Gud til ære.
Etter gudstenesta var det
festmiddag for biskop, prost, prestane og andre innbedne gjestar. Under
middagen i skulehuset vart det halde fleire taler. L.P.Lefdal talte om det
arbeidet kvinnene hadde utført. Med sitt slit og strev hadde dei gjort den
største innsatsen ved basarar og festar til innsamling av midlar. "Ja,
utan deira strev ville ikkje kyrkja ha stått i Kjølsdalen, men dei er ikkje
blant oss her i dag."
Utstyr
til kyrkja
Alt i byggeperioden byrja
innsamling til kjøp av ny kyrkjeklokke. Ho vart innkjøpt i 1951. Klokka som var
nytta til då, kom frå den gamle kyrkja i Davik.
Mykje av altarsølvet i kyrkja innviingsdagen, var gåver. Haus og Lefdal krinsar
gav lysestakane på altaret. Olav Haus gav dåpsfatet. Agnes Eide gav kalk, disk,
vinkanne og oblatøskje, alt i sølv. Dette vart til minne om fosterfar sin,
Ingvald Eide, som hadde vore sokneprest og prost i Davik i tidsrommet
1898-1923.
Materialet til den første
altarduken vart innkjøpt av innsamla midlar og sydd av nokre unge jenter frå
Kjølsdalen. I 1985 fekk kyrkja ny altarduk. Duken hadde det same mønsteret som
den gamle, og var ei gåve frå Kjølsdalen Bondekvinnelag. Det kan nemnast at
altarduken som var i støpulen, no ligg på bordet i bårerommet. Duken var gjeven
av Martinus H. Aardal, som var ektemannen til den første som vart gravlagd på
kyrkjagarden, Elisabeth E. Aardal.
I 1945 vart eit større,
brukt harmonium innkjøpt. Dette vart i 1958 utbytt med eit nytt elektrisk
kyrkjeharmonium frå Vestre orgelfabrikk. Også desse innkjøpa vart gjorde av
innsamla midlar. I 1998 vart eit brukt, men nyrestaurert Davies-orgel innkjøpt
frå England. Det har tre piperekkjer, totalt 231 piper. Prisen var
kr.246.000,-. Ved utloddingar, ofring og listeinnsamling hadde kyrkjelyden fått
inn kr. 220.000,-. Resten vart ytt over budsjettet til Eid kyrkjelege
fellesråd.
I 1991 vart det installert høgtalaranlegg i kyrkja. Dette vart til stor hjelp
og glede for dei med nedsett høyrsel.
Utviding
av kyrkjeområdet
I dei siste åra har
kyrkja og kyrkjeområdet vorte ein del utvida. Alt i byrjinga av 1960-åra var så
mykje av gravplassen nytta at ein såg det naudsynt å skaffe tilleggsareal. I
tillegg kom så at parkeringstilhøva ved kyrkja var svært mangelfulle. Arbeid vart
sett i gang for å rette på dette. Først i 1973 låg det føre plan for utviding
av kyrkjeområdet.
Detaljplanane vart
utarbeidde av landskapsarkitekt Kari Kvam. Det nye området på 4,5 dekar vart
overteke av Eid kommune og opparbeidd etter nemnde planar med både gravplass og
parkeringsplass. Roger Grodås utførte opparbeidinga av det nye feltet som stod
ferdig våren 1980.
Utviding av kyrkja
Sanitær- og bårerom hadde
ikkje kyrkja frå fyrst av. Etter kvart såg ein på det som manglar. I 1976 tok
soknerådet dette opp til handsaming, og det vart vedteke å utvide kyrkjebygget.
Arkitektfirmaet Vårdal-Lunde utarbeidde teikningar og kostnadsoverslag for
tilbygga. Desse vart godkjende med mindre endringar.
I 1978 kunne Mathias Nes ta til med arbeidet, og i 1979 stod tilbygga ferdige.
Orkannatta
1. januar 1992
Natt til 1.nyttårsdag
1992 for det eit ofseleg uvær over heile Nord-Vestlandet. Torfinn Myklebust som
då var kyrkjeverje i Eid fortel:
I Eid kommune gjorde orkanen stor skade både på bustader, fjøs og kyrkjer. Det
var eit sørgjeleg syn å sjå Kjølsdals kyrkja då det lysna av dag.
Lukene i tårnet var blesne opp. Nokre av dei hang og slang, andre var smadra
til pinneved. Og ein fann restar av dei utover heile kyrkjegarden.
På kyrkjetaket var ein heil del takheller borte. Nokre hadde falle ned ved
kyrkja, medan andre var kasta fleire hundre meter avgarde.
Kyrkja etter orkanen
01.01.1992.
Men det værste var at
heile kyrkja var skeiv. Veggane var ikkje stive nok til å stå imot presset av
orkanen. Øvste del av langveggen stod i boge. Midt på langveggen var veggen
over 20 cm ut av lodd. Både nordveggen og sørveggen halla nordover. Innvendig
var veggane sprukne, det var og sprekker i skorstein og brannmur. Dei første
dagane etter orkanen vart nytta til å sikre kyrkja slik at den ikkje skulle ta
meir skade. 2.nyårsdag skulle ein legge ut pressenning på deler av kyrkjetaket
for å hindre lekkasjer. Kyrkjegardsarbeidar Lars Bjørkedal kraup ut på mønet
til kyrkja. Medan han sat på mønet kom det ei vindrose som tok tak i lua han
hadde på hovudet. Lua for til værs og vart sidan aldri meir sett. Nordplan AS
vart engasjert for å planlegge reparasjonsarbeidet,og for å planlegge tiltak
som skulle gje kyrkja betre avstiving. Reparasjonsarbeidet vart sendt ut på
tilbod. Murmester Aake Nord, Nordfjordeid fekk tilbodet, og stod for utføring
av arbeidet. Først fjerna ein innvendig panel i kyrkja for å avdekke om dei
bærande konstruksjonane hadde teke skade. Deretter monterte ein to
ståldragarar, ein innvendig langs toppsvill på sørveggen, og ein utvendig langs
toppsvill på nordveggen. Frå dragarane gjekk det vaierar gjennom kyrkja og ut
veggen på sørsida. På kyrkjegarden hadde ein plassert ein stor hjullastar. Ved
hjelp av vaierane drog hjullastaren kyrkjeveggen tilbake på plass. Avstivinga
av kyrkja gjorde ein med rundstål og stålvaierar på kryss og tvers, over
himlinga i kyrkjeskipet. Innvendig vart det sett opp ny panel, denne vart måla
i samme farge som resten av kyrkja.Pipa som og vart skada vart fornya med nytt
røykrør. I samband med reparasjonsarbeidet valde ein å etterisolere kyrkja.
Ytterveggane vart fylt med isolasjon, det vart og lagt ut isolasjon på loftet.
Ut frå dette kan ein sei at kyrkja vart i betre stand etter orkanen enn før. I
samband med takst/utbetaling av erstatning ville forsikringsselskapet redusere
erstatningen med 10% som følgje av svak konstruksjon. Dette måtte dei gå
tilbake på, og ein fekk til slutt dekka alle kostnadane i samband med vølinga.
Medan kyrkja vart reparert nytta ein bedehuset til gudstenester.
Kjølsdalen
vert eige kyrkjesokn
At folket som soknar til
kyrkja, har sett pris på Gudshuset sitt, har ein fått merke i rikt mål gjennom
åra. Gåver av ymse slag, til dels svært kostesame, har vore gjevne av lag og
einskildpersonar, noko som i høg grad har hjelpt til med å halde kyrkja i
tidsmessig stand. I ei tid etter at kyrkja var teken i bruk, var nordsideområdet
enno ein del av Davik kyrkjesokn. Først i 1954 vart det kapellsokn med
sokneråd. Ved kommunereguleringa i 1965 vart Kjølsdalen sokneråd så lagt til
Eid prestegjeld som kapellsokn under Stårheim kyrkjesokn, men framleis med eige
sokneråd. Som følgje av ny kyrkjelov skulle kapellsokna avviklast. Etter vedtak
søkte då Kjølsdalen sokneråd om at kapellsoknet vart gjort om til kyrkjesokn.
Dette vart godkjent, og gjort gjeldande frå 1.januar 1997. Ei stor og viktig
sak fekk dei kjempe gjennom som fekk kyrkja reist. Dei 60 åra som er gått
sidan, har synt at det var offeret verd: Eit vakkert Gudshus står i vår midte i
glede og sorg, og kallar oss til tru, offer og teneste.
Kjelder:
Kyrkjebladet for Davik 1940-1945.
Protokoll for innsamling av midlar til bygging av kyrkje i Kjølsdalen
Minneskrift for Kjølsdalen kyrkje 1940-90.
Møtebok for Kjølsdalen sokneråd.
Av Ragnvald Føleide.
|
1. |
5. |
9. |
|
2. |
6. |
10. |
|
3. |
7. |
11. |
|
4. |
8. |
|
.