Det er søndagsettermiddag den 23. august 1998. Eg har fått gleda av å vitje Karstein Humborstad
i det trivelege selet på Navestøylen. Regnet trugar i fjella slik har gjort heile denne sommaren.
Det norske flagget vaiar likevel på hytteveggen og legg ramma for ei høgtidssam stund.
Karstein Humborstad fortel slik om bakgrunnen for Heimevernshytta og i korte trekk korleis den vart nytta.

"Det var i 1943, eg hadde dagen før fått overlevert ein radio som eg var i ferd med å gøyme under
golvet i verkstaden min, at det kom ein motorsykkel med to tyske offiserar opp vegen til skulehuset like ved.
Eg tenkte at no visste dei om radioen og gøymde den i all hast som best eg kunne.
Men det skulle vise seg at det dei var på jakt etter var eit eigna observasjonspunkt, og det var då Sjønakken
eller Åsen som vi sa, dei hadde merka seg ut.

Det kom 2 lag, 15 – 20 soldatar, frå den tyske hæren som tok tilhaldsstad i skulehus-kjellaren. Derifrå la dei
kommunikasjonsline på marka fram til observasjonsstillinga. Ei maskingeværstilling skulle sikre
observasjonsposten, og ein kan sjå merke etter dette i dag.

Tyskarane var dyktige å finne fram til strategisk viktige plasseringar med lett tilkomst. Sjønakken var godt
utsiktspunkt for observasjon og melding av skip og fly. Der var soldatar på post, til eikvar tid 4 – 5 mann,
til nokre dagar etter at krigen var slutt.

Heimevernet vart skipa 6. desember i 1946 og vart etablert her i distriktet våren 1947. I 1949/50 skulle
Det norske Luftforsvaret gjenreisast og det skulle byggjast ut eit varslingssystem for fly over heile landet.
Radarane gjekk kun i horisontale liner og gav difor ikkje god nok tryggleik. Spørsmålet som då vart stillt var
då kvar tyskarane hadde etablert sine observasjonspostar under krigen, for det var den same oppgåva som no
stod føre.

Sjønakken i Kjølsdalen var svært godt eigna, men punktet vart flytta lenger aust".

Karstein Humborstad vart kontakta for å administrere oppbygging av observasjonsposten som vi i dag kallar
Heimevernshytta. Han hugsar det var Alfred Humborstad som køyrde på plass materialar med hest frå Rabben.

Ole Kvien var grunneigar på staden. Det gjekk telefonline ned til rikslina med samband til meldestasjonen i Førde.
Observasjonsposten i Kjøde og Breim (Utvikfjellet) var i det same sambandet, men dei hadde kvar sitt kallenamn.

Då hytta stod ferdig vart det utteke eit lag på 8 mann der Georg Bruvoll var sjef og Karstein Humborstad
nestkommanderande.

Hytta var avlang med flatt tak og med rekkverk på taket der ein stod og observerte. Det var som regel 2 mann
nede i hytta og to på taket. Uansett skulle det vere ein person på taket med telefon.
Rapportane skulle gjevast i visse typar setningar som skulle innehalde flytype, retning og hastigheit.
I Førde sat frivillege – damer – med høyretelefon og tok imot meldingane. Dei sat i ein sirkel og plasserte tegn
på eit kart på bordet alt etter kva melding som kom.
På eit nivå høgare sat andre som såg markeringane og sende melding vidare til Stavanger.

På Sjønakken var det HV øving eit par goner i året. Øvingane kunne vare 5 – 6 timar, eit døgn eller fleire døgn.
Øvingane gjekk utan fly eller det kunne kome chesna- og jagarfly.
Av og til vart det gjeve varsel om å vere ekstra på vakt, men som regel ikkje.

Glaskuppelen eller tårnet på taket vart bygd for at vaktene skulle sleppe å stå ute på vakt i allslags ver.

Karstein Humborstad var ikkje på vakt ved hytta etter 1953, men aktiviteten heldt fram til forsvaret fekk betre utstyr
i 1955/1956.

Luftforsvaret ville snarast mogeleg avskrive observasjonsposten i papira. Grunneigar fekk då førsteretten til å
overta hytta vederlagsfritt.

31.10.98

Karstein Humborstad